Şarkışlalı Serdari

Şarkışlalı Serdari, on dokuzuncu yüzyılda Sivas’ın Şarkışla ilçesinde yaşamış, Emlek yöresi âşıklık geleneğinin öne çıkan ozanlarından biridir. Asıl adına dair kayıtlar sınırlı olsa da “Serdari” mahlasıyla tanınır ve yörenin halk ozanlığı belleğinde önemli bir yer tutar. Yaklaşık 1833’te doğduğu kabul edilir; ölüm tarihi ise kaynaklarda 1918 ile 1922 arasında değişir, bu nedenle tartışmalıdır.

Serdari’nin şiiri, dönemin toplumsal düzenine dönük eleştirel tavrıyla ayrışır. Yoksulluğu, halkın sırtına binen haksızlıkları ve dönemin sosyal adaletsizliklerini sert, dolaysız bir dille yerdi. Onun dizelerinde taşlama geleneğinin keskinliği belirgindir; gündelik hayatın derdini soyut bir söyleyişe kaçmadan, doğrudan anlatmayı seçti. Şiirlerinde köylünün, çiftçinin ve yoksulun hâli başlıca meseledir. Bu yönüyle Emlek yöresinin toplumcu âşık damarının erken ve güçlü temsilcilerinden sayılır. Bir ozanın sözünü halkın gündelik derdine bağlaması, bu gelenekte hem bir söyleyiş biçimi hem de bir tutumdur; Serdari bu tutumu açık biçimde taşır.

Emlek yöresi, Sivas’ın Şarkışla ve çevresini kapsayan, çok sayıda usta âşık yetiştirmiş bir gelenek havzasıdır. Bu havzada söz, kuşaktan kuşağa saz eşliğinde aktarılır; bir ozanın tavrı, kendinden sonrakilerin söyleyişinde iz bırakır. Serdari de bu zincirin içinde, hem dilin tokluğu hem de eleştirel bakışıyla yörenin şiir dilinin biçimlenmesine katkıda bulundu. Aynı geleneğin bir başka sesi olan İğdecikli Âşık Veli ile birlikte, bu yörenin sözlü birikiminde pay sahibidir. Şiirlerinin bir bölümü sözlü olarak taşındığı için, metinlerin bugüne ulaşan hâllerinde yöreye ve derleyiciye göre farklılıklar görülebilir.

Rivayet ile belge ayrımı burada da geçerlidir. Serdari’nin hayatına dair anlatıların bir kısmı sonradan biçimlenmiş, ağızdan ağıza taşınmış menkıbelerdir; doğum ve ölüm yıllarındaki belirsizlik de bunu gösterir. Belge düzeyinde söylenebilecek olan, onun Şarkışla doğumlu, on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ürün vermiş, taşlama ve toplumsal eleştiri temaları çevresinde tanınan bir Emlek âşığı olduğudur. Doğum ve ölüm tarihlerini kesin bir güne bağlamak, eldeki kaynaklarla mümkün değildir; bu noktada temkinli bir çerçeve korunmalıdır. Bu yönüyle adı, Sivas ve çevresinin sözlü geleneğinde kalıcı olmuştur. Bıraktığı miras, yörenin sözlü geleneği içinde bugüne aktarılmıştır.