Âşık Mahzuni Şerif Kimdir, Nereli?

Bir ozanın adı çoğu zaman iki yerde birden geçer: söylediği türkülerde ve susturulmak istendiği yerlerde. Âşık Mahzuni Şerif de böyle bir addır. Hakkında bilinen yerleşik gerçekleri ve kaynakların çeliştiği yerleri ayırarak anlatalım.

Âşık Mahzuni Şerif kimdir?

Âşık Mahzuni Şerif, asıl adıyla Şerif Cırık, Türk halk müziğinin en çok bilinen ve sözleriyle en çok yasaklanan ozanlarından biridir. 1940’ta (bazı kaynaklara göre 1939) doğdu, 17 Mayıs 2002’de Köln’de hayatını kaybetti. Bir Alevi-Bektaşi ozanıdır ve “Mahzuni” mahlasıyla tanınır. Sazıyla ve sözüyle Anadolu’nun dört bir yanında dinlendi.

Âşık Mahzuni Şerif nereli?

Âşık Mahzuni Şerif, Kahramanmaraş’ın Afşin ilçesine bağlı Berçenek köyündendir. Berçenek, Afşin ilçesine bağlı bir köydür ve ozanın doğduğu yer olarak anılır.

Adı kimi zaman “Mahsuni” diye de yazılır; doğru yazımı Mahzuni’dir.

Mahzuni Şerif’in asıl adı nedir?

Mahzuni Şerif’in asıl adı Şerif Cırık’tır. “Mahzuni”, onun ozanlık geleneği içinde aldığı mahlastır; bir ozanın türkülerinde kendini andığı ikinci adıdır.

Mahzuni Şerif ne zaman doğdu, ne zaman öldü?

Mahzuni Şerif 1940’ta (bazı kaynaklara göre 1939) doğdu ve 17 Mayıs 2002’de Almanya’nın Köln kentinde öldü. Kabri Hacıbektaş’tadır. Hayatını kaybettiğinde yaygın kabul gören 1940’a göre 61 ya da 62 (17 Kasım 1940’a göre 61), bazı kaynakların verdiği 1939’a göre 62 ya da 63 yaşındaydı.

Berçenek’ten Köln’e: Mahzuni Şerif’in hayatı

Mahzuni Şerif, Berçenek’te aldığı ilk eğitimin ardından bir süre medrese gördü, sonra Mersin ve Ankara’daki askerî okullarda okudu. Genç yaşta sazın ve sözün yoluna girdi; “Mahzuni” mahlasını da sonradan aldı.

1960’lı yıllardan başlayarak çıkardığı plaklar ve kasetlerle geniş bir dinleyici kitlesine ulaştı. Türkülerinde aşkı ve ayrılığı işlediği kadar yoksulluğu, haksızlığı ve halkın gündelik derdini de doğrudan bir dille anlattı. Bu açık sözlülük, birçok eserinin dönemin koşullarında yasaklanmasına yol açtı. Yasaklı yıllarda kasetleri elden ele dolaştı, gurbetteki işçiler aracılığıyla Avrupa’ya kadar taşındı.

Yüzlerce türküye imza attı. Dizeleri, tekke geleneğinin tasavvufi diliyle toplumsal muhalefetin sert tonunu çoğu zaman aynı sazda birleştirir. Hayatının son yıllarını Almanya’da geçirdi. 17 Mayıs 2002’de Köln’de hayatını kaybetti ve vasiyeti üzerine Hacıbektaş’taki Çilehane’ye defnedildi. Türküleri bugün de düğünlerde, cemlerde ve sahnelerde söylenmeye devam ediyor.

Yasakları aşan bir ses

Mahzuni Şerif’in sesi, yıllar boyunca yasaklarla karşılaştı; bu dönemin ayrıntılarını yasaklanan ozan ve diaspora kasetleri yazısında ve en çok yorumlanan türkülerinden birini ele aldığımız Nem Kaldı yazısında inceledik. Türküleri, Feyzullah Çınar’ın yaşattığı deyiş geleneğiyle ve Anadolu’nun köklü âşıklık geleneğiyle aynı damardan beslenir.

Rivayet mi, belge mi?

Mahzuni Şerif hakkında kaynakların ayrıştığı noktalar var. Bunları tek bir rakama indirmek yerine olduğu gibi göstermek gerekir.

• Doğum yılı: yaygın olarak 1940 verilir; bazı kaynaklar 1939’u işaret eder.
• Doğum günü: kimi kaynaklar 17 Kasım 1940 tarihini verir; bu ayrıntı her kaynakta yer almaz.
• Defin yeri: vasiyeti üzerine Hacıbektaş’taki Çilehane’ye defnedildiği kaynaklarda ortaktır.

Belgeyle sabit olan çerçeve şudur: Şerif Cırık, Afşin’in Berçenek köyünde doğdu, 17 Mayıs 2002’de Köln’de öldü ve Hacıbektaş’ta toprağa verildi. Kaset çağının bir başka güçlü sesi için Âşık Gülabi kimdir? yazısına bakabilirsiniz.